{"id":1584,"date":"2011-11-27T04:19:11","date_gmt":"2011-11-27T02:19:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/?p=1584"},"modified":"2013-01-06T23:11:51","modified_gmt":"2013-01-06T21:11:51","slug":"smundart-schwizerdutsch","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/smundart-schwizerdutsch-1584.html","title":{"rendered":"s’Mundart: Schwizerd\u00fctsch"},"content":{"rendered":"

[14] Wie’s dem B\u00fcrgermeister vo Mailing g’gange isch.<\/em><\/p>\n

Da\u00df „Mailing“ e keis Ort isch im Schwyzerl\u00e4ndli, wird mine liebe L\u00e4ser sofort klar si, aber s‘ macht n\u00fct, me mues nit eso wundersitzig si, wenn i m\u00f6cht go s\u00e4ge wie’s z’gr\u00e4chtem hei\u00dft, so w\u00fcrde die L\u00fctli no jetz rot, det wo’s passiert isch. S’isch i der Zyt gsi, wo die chline Schd\u00e4ttli no alli obe und unde es Tor g’ha h\u00e4nd; au en Torwart isch do gsi und das sind f\u00fcr gw\u00f6hnlich alti br\u00e4schthafti Manndli gsi wo-nen-e d’Schdattv\u00e4tter \u00f6ppis guets h\u00e4nd welle tue mit dem P\u00f6schtli. Grad so isch es au in „Mailing“ der Fall gsi und wenn der Sturm r\u00e4cht um si’s Torw\u00e4rterh\u00fc\u00fcsli umepfiffe het und \u00f6ppe gar no g’r\u00fcttlet a de F\u00e4nschterl\u00e4de, denn isch mis Torwart-manndli z’underscht under Decki gschlosse und het si ned g’muxst. \u2013 Die tuusigs G’s\u00fcchti h\u00e4nd halt ame gar w\u00fcescht to.
\nEmol het’s i so-ner-e Schtorm- und R\u00e4genacht z’mizt im Nov\u00e4mber gar gr\u00fc\u00fcsli lut as Tor poppert und de Torwart het si fascht no tiefer undere g’macht alls gw\u00f6hnlich bis em denn doch vorcho isch das ch\u00f6nn ned nume de Schturm si wo eso luut machi. Er isch druf under s\u00fc\u00fcfze und \u00e4chze i sini alte Schlaarpe g’schloffe und isch zue dem chline Guggf\u00e4nschterli go luege, wo \u00e4xtra f\u00fcr das g’macht g’si isch am gro\u00dfe Tor, damit me nid jedem Lappi het m\u00fcesse go ufmache, wo \u00f6ppe z’nacht het ine welle.<\/p>\n

[15] Richtig isch dusse en Ma g’schtande und het, so vil as de W\u00e4rter het m\u00f6ge g’seh mit siner alte tr\u00fcebe Lat\u00e4rne, en gueti Gattig g’macht, er het fascht usgseh wie \u00f6ppe-n-en Junker, nid eso vo de ganz fienschte.
\nChurzum, es isch eusem Torwart-manndli mit einem Mol klar worde, er d\u00f6rf denn do nid \u00f6ppe so schnauze wie gw\u00f6hnlech. Drum het er au ganz manierlech oben-abe g’r\u00fcest: „Wer isch do? wer chlopfet? i darf halt niemer meh ineloh um die Ziit.“ \u2013 „J\u00e4h guete Fr\u00fcnd, do gits n\u00fct anders, i mues ine, s’hilft alls n\u00fct.“ \u2013 „I bin Eue guete Fr\u00fcnd no lang ned,“ h\u00e4tt er g\u00e4rn abegr\u00fcest, aber er het si ned trouwt und seit do nume, „warted jez-nume, i chume gschwind abe, Ma.“ Druf isch mis Torwart-Manndli gschwind no i das unentb\u00e4hrlech Chleidigsscht\u00fcck ineg’schl\u00fcpft, ohni das me sech ned guet cha f\u00fcreloh, het si Lat\u00e4rne g’noh und isch abe. Er het aber f\u00fcrsorglich nume-n-es Schp\u00e4ltli ufgmacht vom gro\u00dfe Tor und use gr\u00fcest: „Sind er no do, Mano?“ \u2013 „Jo friili bin-i-no do,“ t\u00f6nts druf zimli rumpelsurig, „und i chan Ech s\u00e4ge, s’Warte isch mer gr\u00fcndlech verleidet. W\u00e4nd Ehr mi jetz ineloh oder nid? i froge zum letschte Mol?“ \u2013 „He ums tuusig Gottswille find au nid grad eso b\u00f6s, Herr, Ehr w\u00e4rdet mi ned no welle ungl\u00fccklech mache f\u00fcr miiner L\u00e4btig \u2013 i darf jo wei\u00df Gott niemer ineloh noch de zw\u00f6lfe z’nacht, s’choschtet mi sunscht mi Poschte.“ \u2013 „He nu so denn weis i \u00f6ppis anders, i m\u00f6cht jo nid g’schuld si, wenn Ehr brotlos w\u00e4rded, aber iez losed, Ma, iez g\u00f6hnd Ehr wie-n-Ehr sind zum B\u00fcrgermeischter, chlopfed en use und mira die andere Schtattv\u00e4tter au no und s\u00e4ged en-e, es sig eine<\/p>\n

[16] dusse vor em Tor, de l\u00f6s si absolut ned lo abwise und er heig g’seit, wenn er iez ned ine ch\u00f6nn, so mach er denn \u00f6ppis.“ \u2013 „He jo, Herr, i wills jo tue,“ seit druf das arm alt Manndli und het fascht zitteret, „was wird \u00e4cht euse Herr B\u00fcrgermeischter s\u00e4ge!“ Vor de bessere H\u00fc\u00fcser vo „Mailing“ sind s\u00e4bigs Mol no \u00fcberal die schwere m\u00f6schige T\u00fcrchlopfer gsi und wo-n-euses Manndli de vom B\u00fcrgermeister siner Huust\u00fcr het loh derg\u00e4ge falle, isch em gsi, es m\u00fces iez all ’s go z’schpringe cho, eso luut het’s gemacht durs ganz Huus. Aber die h\u00e4nd schints bim B\u00fcrgermeischter kei liislige Schlof gha, er het emel no lang gwartet, bis er no-n-es Mol trouwet het z’chlopfe, und do erscht ischt \u00e4ndlech das scht\u00e4ttisch Oberhaupt am F\u00e4nschter erschiene und het abegr\u00fcest: „Was isch au loos, da\u00df me-n-eim nied e-mol loht lo schlofe?“ Mit \u00e4ngschtleche Worte und ganz verschrockner Schtimm het de Torwart si-n Uuftrag usgrichtet, woruf de B\u00fcrgermeister seit: „So n\u00e4med iez Eui Lat\u00e4rne und g\u00f6hnd so schnell als m\u00f6glig go de ganz Schtattrot usechlopfe \u2013 aber g’h\u00f6red Ehr, es darf keine fehle, zue so-n-ere wichtige Berotig m\u00fcend mer vollz\u00e4hlig si.“ De Torwart het d\u00e4nkt: wie wirds mer \u00e4cht ergoh? isch aber uf der andere Siite no froh gsi, da\u00df es ohni Tonnerw\u00e4tter abgloffe-n-isch. Die h\u00e4nd gluegt und glost, wo’s ghei\u00dfe het zum warme Bett us und i dem R\u00e4ge und Schturm vor em Rothuus go sech versammle! Was isch \u00e4cht das f\u00fcr Eine wo’s wogt eus no go z’dr\u00e4uihe? Aber nume Giduld, dem w\u00e4mer’s scho no zeige, dem! \u2013 Und s’Torwartmanndli het bi sich s\u00e4lber d\u00e4nkt: O heie! wie wird das wieder G’s\u00fcchti geh, schier<\/p>\n

[17] ned zum uushalte, wenn i so duri na\u00df wirde. Es w\u00e4r allw\u00e4g f\u00fcr en Unbeteiligte es luschtigs Luege gsi, die ganz Rotsherreversammlig z’gseh, i dene teilwiis sehr primitive Kost\u00fcm, wie jede-n-en Lat\u00e4rne bi sech gha het, wo sie im G\u00e4nsemarsch sind go sech ufschtelle vor em Rothuus. Und erscht das F\u00fcr und Wider, wo \u00e4ndlech das Oberhaupt erschine-n isch, in ihrer Mitti! Z’letscht wo sie sech gar ned h\u00e4nd ch\u00f6nne-n einige und doch efange bid\u00e4nklech g’frore h\u00e4nd, seit do eine: mer w\u00e4nd’s eso mache, mer w\u00e4nd de K\u00e4rli ineloh, aber denn w\u00e4mer ne bim Eid zwinge, da\u00df er biichtet, was er h\u00e4tt welle mache, s’isch au no f\u00fcr es anders Mol guet, wenn me’s wei\u00df. \u2013 Druf het es allgemeins Zuestimme gin\u00fceged bewise, da\u00df die andere aun\u00fct bessers gw\u00fc\u00dft h\u00e4nd und h\u00e4rzlech fro gsi sind vorusz’gseh, da\u00df sie uf die Art bald wieder hei ch\u00f6nned, go sech w\u00e4rme.
\nJetz het sech de G\u00e4nsimarsch langsam und fiirlech vom Rothuus nach em Tor zue zoge und s’Torwartmanndli h\u00e4nd sie vorusgschickt, da\u00df es efange ganz go ufmache, derwile well me sech denn no echli w\u00fcrdig ufstelle, damit me dem fr\u00e4che K\u00e4rl ch\u00f6nn imponiere. Churz und guet, de isch eb si’s d\u00e4nkt h\u00e4nd z’mitzt under ne gstande und het sech h\u00f6flich nach alle Siite verneigt und bidankt. Jetz het aber de B\u00fcrgermeischter d’Sproch wiederg’funde und seit zue dem Fr\u00f6mdling: „Loset Ehr, das isch denn sunscht eigetlich ekei Art, eim am Morge-n-am eis i de R\u00e4ge-n-use z’spr\u00e4nge, wenn mer nid d\u00e4nkt h\u00e4tten-es m\u00fces \u00f6ppis vo Wichtigkeit si, w\u00e4red Ehr no lang dusse blibe vo w\u00e4ge eus. I miner Eigeschaft als Oberhaupt vo der Schtatt m\u00f6cht i denn aber<\/p>\n

[18] doch no \u00f6ppis mit Ech rede; was h\u00e4nd Ehr im Sinn gha z’mache, wenn mer Ech nid inegloh h\u00e4tte?“ De Fr\u00f6nd wird echli verl\u00e4ge und s\u00e4nkt de Blick z’Bode: „Wenn mer die Herre s’Wort g\u00e4nd, da\u00df i ned g’stroft wirde, so will i’s am Aend s\u00e4ge.“ Die Herre Schtadtv\u00e4tter h\u00e4nd enand agluegt, es h\u00e4tt s\u00f6lle hei\u00dfe: „jetz chunnts“, und de B\u00fcrgermeischter het w\u00fcrdevoll f\u00fcr sie alli g’antwortet: „Guet denn, mer w\u00e4nd Ech Stroflosigkeit zuesichere, wenn Ehr alls suuber t\u00fcend bekenne.“ Dr Fr\u00f6mdling het sech druf schprungbereit vor sie ane gschtellt, s’isch gsi wie wenn er dem Landsfride doch ned r\u00e4cht w\u00fcrd trouwe \u2013 und het g’seit: „I mues g’stoh, Ehr Herre, wenn Ehr me nid inegloh h\u00e4tted so \u2013 w\u00e4r i halt dusse blibe.“
\n\u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013 \u2013
\nEr het aber doch no so vill Aschtand gha, da\u00df er sech i die n\u00e4chsti Ga\u00df dr\u00fcckt het \u2013 ohni sech z’weide a dene G’sichter vo der hohe-n Obrigkeit.<\/p>\n

ex:
\nHanna Fr\u00f6hlich<\/a> (Pseudonym v. Anna Klara Hedwig Bertuch<\/a>): Fideli Schwizerg’schichtli
\nPhilipp Reclam jun. Leipzig 1922, S. 14-18<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[14] Wie’s dem B\u00fcrgermeister vo Mailing g’gange isch. Da\u00df „Mailing“ e keis Ort isch im Schwyzerl\u00e4ndli, wird mine liebe L\u00e4ser sofort klar si, aber s‘ macht n\u00fct, me mues nit eso wundersitzig si, wenn i m\u00f6cht go s\u00e4ge wie’s z’gr\u00e4chtem hei\u00dft, so w\u00fcrde die L\u00fctli no jetz rot, det wo’s passiert isch. S’isch i der […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[25,15,43,23],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1584"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1584"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1584\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2005,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1584\/revisions\/2005"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1584"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1584"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1584"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}