{"id":1594,"date":"2011-11-30T22:27:25","date_gmt":"2011-11-30T20:27:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/?p=1594"},"modified":"2013-01-06T23:01:44","modified_gmt":"2013-01-06T21:01:44","slug":"s%e2%80%99mundart-weder-zrugg-zum-anfang","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/s%e2%80%99mundart-weder-zrugg-zum-anfang-1594.html","title":{"rendered":"s\u2019Mundart: weder zrugg zum Anfang"},"content":{"rendered":"

[23] Oha l\u00e4tz!<\/em><\/p>\n

Im-e-ne sch\u00f6ne Ort im Aarg\u00e4u het nonig lang es P\u00e4rli Hochsig gha. S’R\u00e4geli, so het das Br\u00fctli ghei\u00dfe, isch n\u00fcmme grad es h\u00fcttigs H\u00e4sli gsi und zue de Sch\u00f6nschte het mes wahrhaftig au nid ch\u00f6nne zelle (denn im Vertrouwe gseit, es het es chlis H\u00f6gerli!).
\nAber wie me das jo m\u00e4ngisch trifft im L\u00e4be, das H\u00f6gerli wird verdeckt mit G\u00e4ld und Guet, und wenn eine sch\u00f6n warm cha ine sitze, so luegt er so nes Fehlerli chum a \u2013 \u00e4mel vor<\/em> em Hochsig isch es so! \u2013
\nDe Hans-Ueli het’s grad so gmacht; und trotzdem er vo arme L\u00fc\u00fcte h\u00e4rgschtammt het, h\u00e4nd sogar no Schtimme do und dert welle luut w\u00e4rde im Dorf: „De<\/p>\n

[24] h\u00e4tt jez gw\u00fc\u00df no en anderi ch\u00f6nne usel\u00fcpfe, so ne subere Burscht!“ \u2013
\nWo’s aber gar do no bekannt worden isch, de Hans-Ueli heig us der Fr\u00f6mdi vier und f\u00fcmf Tuusigi mitbrocht, do het m\u00e4ngi vo s’R\u00e4gelis Fr\u00fcndinne voll Niid d\u00e4nkt: Wenn men au das vorh\u00e4r gw\u00fc\u00dft h\u00e4tt! \u2013 de h\u00e4tt i au no gnoh! Wer das G’r\u00fccht eigetlech under d’L\u00fc\u00fct brocht het, het niemer gw\u00fc\u00dft, sicher isch es aber us der Familie vo der Brut cho. Jo nu, z’mache isch do n\u00fct meh gsi, s’Hochsig isch agseit worde, und alli, die wo de Hans-Ueli sunscht no g\u00e4rn gha h\u00e4tte, h\u00e4nd sech tr\u00f6schtet, wenn sie nume wenigschtens zum Hochsig iglade worde sind.
\nEn wundersch\u00f6ne Herbschttag isch es gsi, wo sie z’s\u00e4mme g’geh worde sind, und m\u00e4ngs no so h\u00fcbsches Meitschi het nid so nes flotts, fidels Hochsig, wie das R\u00e4geli mit sim H\u00f6gerli. \u2013
\n’s isch halt eso gsi \u2013 d’Schwiger\u00e4ltere h\u00e4nd scho lang under sich usgr\u00e4chnet, wie sie denn, vo dene paar Tuusig vom Hans-Ueli, ihres Heimetli wele vergr\u00f6\u00dfere und do und dert loh mache, was eigetlich scho lang n\u00f6tig gsi w\u00e4r; wenn er jo bi ihne inesitzi, d\u00f6rf er denn n\u00fct s\u00e4ge! Drum het de Schwigervatter i siner Freud jez a dem Tag m\u00e4ngs Fr\u00e4nkli loh schpringe und het s’G\u00e4ld n\u00fct agluegt \u2013 sunscht dern\u00e4be ischt er en huuslige g’hebige Buur gsi, wie nume eine! I der Wirtschaft, wo das Fescht abghalte worden isch, h\u00e4nd sie scho flott tanzet, und dem Schwigervatter sis H\u00e4rz isch immer gr\u00f6\u00dfer worde vor Gl\u00fcck, je meh leeri Wifl\u00e4sche als vor ihm zue gschtande sind. Z’letscht chan er’s n\u00fcmme ushalte,<\/p>\n

[25] er nimmt de Hans-Ueli und zieht en voruse vor d’T\u00fcre, s’isch no vill gsi, da\u00df er ne nid ume Hals gnoh het. \u2013 Jez aber dusse wo’s niemer gseht, dr\u00fcckt er ne fescht, so fescht a sech, als er nume het ch\u00f6nne und ch\u00fccht ihm derbi gl\u00fccks\u00e4lig is Ohr: „G\u00e4ll, f\u00fcr eso vier, f\u00fcmftusig Fr\u00e4nkli cha me scho zweuihundert loh schpringe \u2013 das macht n\u00fct?“
\nJez wird aber de Hans-Ueli schtutzig \u2013 denn er isch no zimli n\u00fcechter gsi \u2013 und seit: „J\u00e4 los du, Schwiger\u00e4ltschte, wer het der gseit, da\u00df es Tuusigi gmeint sige? S’s\u00e4b Mol wo d‘ mi gefrogt hesch, han i nume gseit: ‚\u00f6ppe so vieri oder f\u00fcnfi ch\u00f6nne’s scho si \u2013‘ i han aber gmeint ‚Hunderter‘ \u2013 wenn du’s halt andersch ufgfa\u00dfet hesch, chan i gw\u00fc\u00df n\u00fct derf\u00fcr.“ Isch \u00e4cht die fr\u00fcsch Luft au no d’schuld gsi dra \u2013 dem arme B\u00fc\u00fcrli isch sis R\u00fcschli mit eim Chlapf verschwunde gsi, grad wie ew\u00e4gg blose \u2013 ganz gl\u00e4sig het er de Hans-Ueli agluegt, so da\u00df de no schier Verbarme \u00fcbercho hett: „Los, \u00c4tti,“ seit er, „jez w\u00e4mmer no en luschtige Tag ha, mer w\u00e4nd denn nochh\u00e4r zelle, wie as es \u00f6ppe isch.“ \u2013
\nAber de het de Chopf loh hange, s’isch n\u00fct meh azfoh<\/a> gsi mit em und wo sie wider ine ch\u00f6me zue de G\u00e4schte, het eine der ander lisslig gscht\u00fcpft: was isch \u00e4cht au undereinisch i de Ma gfahre? Nume wenn er denn zuef\u00e4llig so ne „treue Blik“ ufgfange het, wo dem Hans-Ueli gilt, denn het er m\u00fcesse d\u00e4nke: Oha l\u00e4tz \u2013 do isch \u00f6ppis nid richtig! \u2013 \u2013
\nGanz schtill isch eis umes ander hei \u2013 bald sind nume no d’Hochsetl\u00fc\u00fct do gsi und die sind so schtill<\/p>\n

[26] hei, dur’s Dorf uf, wie wenn undereinisch s’Luschtigsi verbotte w\u00e4r.
\nM\u00e4nge het sider scho d‘ Nochbere gfrogt: was isch, weisch n\u00fct \u2013 was het’s \u00e4cht do g’geh? \u2013 aber s’r\u00e4cht weis halt niemer, die wo’s agoht, h\u00e4nd sech fein schtill.<\/p>\n

ex:
\nHanna Fr\u00f6hlich (Pseudonym v. Anna Klara Hedwig Bertuch): Fideli Schwizerg\u2019schichtli
\nPhilipp Reclam jun. Leipzig 1922, S. 23-26<\/em><\/p>\n

Zur Geschichte, Variet\u00e4t und selbst\u00e4ndigen Entwicklung des Schwizerd\u00fctsch siehe das Schweizerische Idiotikon<\/a> (das Schweizerdeutsche W\u00f6rterbuch)<\/em>.
\nEin Vademecum zur berndeutschen Variante findet sich unter dem Titel Es chlys B\u00e4rnd\u00fctsches W\u00f6rterb\u00fcechli<\/a><\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[23] Oha l\u00e4tz! Im-e-ne sch\u00f6ne Ort im Aarg\u00e4u het nonig lang es P\u00e4rli Hochsig gha. S’R\u00e4geli, so het das Br\u00fctli ghei\u00dfe, isch n\u00fcmme grad es h\u00fcttigs H\u00e4sli gsi und zue de Sch\u00f6nschte het mes wahrhaftig au nid ch\u00f6nne zelle (denn im Vertrouwe gseit, es het es chlis H\u00f6gerli!). Aber wie me das jo m\u00e4ngisch trifft […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[25,15,43,23],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1594"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1594"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1594\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1990,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1594\/revisions\/1990"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.quisquilia.net\/nova_blog\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}